اصلاحات مالى در تاجنامهء انوشروان در تاجنامهء انوشروان كه ابن نديم آن را به نام « كتاب التاج فى سيرة انوشروان » جزء كتابهائى كه ابن مقفع از فارسى به عربى برگردانده است آورده « 1 » و بخشى از آن را مسكويه در كتاب تجارب الامم با عنوان « سيرة انوشروان » نقل كرده و در نشريه الدّراسات الأدبيّة دربارهء آن به تفصيل سخن رفته است « 2 » . انوشروان دربارهء اين اصلاحات چنين گفته است : « چون درصدد برآمدم تا كار رعيت را خود رسيدگى كنم ، و ستمى را كه بر آنها مىرود و رنجى را كه بدانها از سنگينى خراج مىرسد رفع نمايم ( زيرا در اين كار هم پاداش آخرت است ، و هم زينت كشور ، و هم بىنيازى رعيت ، و هم قدرت والى است بر اينكه خراجى را كه بر عهدهء آنها است در وقت احتياج وصول كند . و برخى از پدران ما نيز بر اين راى بوده‌اند كه برداشتن خراج از رعيت به مدت يك يا دو سال و گاهى كم كردن مقدار آن ايشان را در آبادى زمين‌هاشان توانا خواهد ساخت . كارداران دولت و خراجگزاران را گرد آوردم ، درهم ريختگى و نابسامانى كار آنها را به صورتى يافتم كه هيچ چاره‌اى جز آن نديدم كه آن را تعديل كنم و خراج را بر هرشهرستان و بلوك و روستا و دهكده و مردى بطور مقطوع قرار دهم « 3 » « پس كسانى را كه داراى امانت و مورد اعتماد من بودند بر آنها بگماردم ، و در هرشهرى با هركاردارى مردانى امين گذاشتم ، تا او را به راست دارند . و موبد هربلوكى را مأمور رسيدگى به كار مردم همان بلوك كردم ، و خراجگزاران را فرمودم تا در هرامرى كه احتياج به مراجعهء ما باشد به همان موبد كه كار بلوك را

--> ( 1 ) . ابن نديم ، الفهرست ، ص 118 . ( 2 ) . آنچه در اين‌باره در مجله الدراسات الادبيه آمده نوشته‌اى است از نويسنده همين كتاب كه با عنوان « كتاب التاج فى سيرة انوشروان ، كتابى از خسرو انوشروان پادشاه ساسانى در سرگذشت و شرح كارهاى خودش » در دو بخش : بخش اول ، سال سوم ، شماره 3 ، ص 227 - 264 . بخش دوم ، سال سوم ، شماره 4 ، ص 345 - 378 ، الدراسات الادبيه ، دانشگاه لبنان ، بيروت 1340 ه . ش . - 1962 ميلادى . ( 3 ) . الدراسات الادبيه ، سال سوم ص 352 .